امام رضا(ع) فرمود: « إنَّ أوحَشَ ما یکونُ هذا الخَلقُ فی ثلاثَـﺔِ مَواطِنَ: یومَ یولِدُ وَ یخرُجُ من بَطنِ أمَّهِ فَیَریِ الدُّنیا و یَومَ یَموُتُ فَیُعایِنُ الآخَرِﺓَ و أهلها و یَومَ یُبَعثُ فَیَرَی احکَاماً لَم یَرَها فِی دَارِ الدُّنیا»؛ وحشتناک ترین حالت برای مخلوق سه روزاست: روزی که از شکم مادر متولد می شود و دنیا را می بیند و روزی که می میرد و عالم پس از مرگ و اهل آن را مشاهده می کند و روز رستاخیز که بار دیگر زنده می شود و احکامی را می بیند که در دنیا ندیده بود.

شرح: در این روایت امام هشتم(ع) به سه روز خطرناک و سرنوشت ساز در زندگی انسان ها اشاره می کند که هرسه روز آغاز فصل نوینی برای انسان می باشد و سلامتی در آن بسیار مهم است که جز به لطف خداوند میسر نمی شود آنها عبارتند از:

 

1.   روز تولد: یکی از روزهای هولناک زندگی انسان که کسی به یاد نمی آورد زمانی است که نوزاد از عالم جنین به عالم دنیا منتقل می شود و یکباره به یک محیط نا آشنا یعنی عالم دنیا وارد می شود که به او هیجان و اضطراب دست می دهد به همین علت نوزاد هنگام تولد دارای اضطراب و گریه ی شدید است.

 

2.    روز مرگ: یکی از حالات بسیار سخت و وحشتناک انسان زمان مرگ است، حالاتی که زمان مرگ وجود دارد یکی هیجان و اضطراب فوق العاده شبیه حالت مستی است که انسان احساس می کند در حال انتقال به جهان ناشناخته دیگری است و در قرآن از آن به « سکرﺓ الموت » تعبیر می کند: « و جاءت سَکرﺓ الموت بالحق »(1) سرانجام سکرات مرگ فرامی رسد. از روایت استفاده می شود که حتی پیامبران و مردان بزرگ الهی که از آرامش روحی خاصی برخوردارند ازهیجانات هنگام احتضار بی نصیب نیستند. در حالات پیامبر(ص) می خوانیم که در لحظات آخر عمر مبارکش دست در ظرف آبی می کرد و به صورت می کشید و « لااله الاالله » می گفت و می فرمود: « إنّ للموت سکرات » مرگ دارای سکرات است.(2)

همچنین حالت دیگری که در زمان مرگ وجود دارد که بسیار حالت سخت و شدیدی است و به آن « غمرات » به معنای شداید مرگ می گویند.(3)

امام علی(ع) در روایتی می فرمایند: مرگ شداید و سختیهایی دارد شدیدتر از آن چه در وصف بگنجد یا با معیار عقل مردم دنیا سنجیده شود.(4)

پیدایش شنین حالتی درلحظه ی مرگ یابه خاطرآن استکه انتقال ازجهانی به جهان دیگرکه ازجهات مختلف ناشناخته است وبه انسان حالت هیجان دست می دهد و یا بخاطر مشاهده اوضاع و شرایط بعد از مرگ و قرار گرفتن در برابر نتیجه اعمال و ترس از سرنوشت است و یا به خاطر جدایی از دنیا و افراد و نزدیکان و اشیاء مورد علاقه ی انسان.(5)

 

3.    روز رستاخیز: یکی از روزهای هولناک مراحل زندگی انسان روز رستاخیز است روزی که مردگان بار دیگر جهت حسابرسی اعمال زنده می شوند، این همان روزی است که همه از قبرها سراسیمه و شتابان خارج می شوند در حالی که چشم های آنها از شدت وحشت به زیر افتاده و پرده ای از ذلت و خواری آنها را پوشانده است و این همان روز وحشتناکی است که قرآن می فرمایند: « مادران شیرده کودکان خود را فراموش می کنند و هر زن بارداری حمل خود را بر زمین می گذارد و مردم را مست می بینی در حالی که مست نیستند ولی عذاب خدا بیشتر است. »(6)

و قرآن نیز این سه روز را در زندگی بسیار مهم و بحرانی می داند به همین جهت خداوند در این سه روز برای حضرت یحیی(ع) سلامت و عافیت می خواهد و می فرماید: « و سلام علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیاً »(7) ؛ و سلام بر یحیی آن روز را تولد یافت و آن روز را که می میرد و آن روز را که زنده برانگیخته شود.

چنان چه حضرت عیسی(ع) نیز برای خود درخواست سلامتی در این سه روز می کند(8) ، چرا که سلامت در آنها جز به لطف خدا میسر نمی شود و از خداوند باید استمداد نمود که ما را نیز در این زمان های بحرانی و هولناک به سلامت به سر منزل مقصود برساند.

 

 

پی نوشت:

1.    ق، 19.

2.    تفسیر روح البیان، ج 9، 118.

3.    در آیه قرآن آمده است « و لو تری اذ الظالمون فی غمرات الموت» هنگامی که ببینی این ظالمان در شداید مرگ فرو رفته اند. انعام، 93.

4.    غرر الحکم.

5.    ر.ک: مکارم شیرازی، پیام قرآن، ج 5، 432.

6.    معارج، 43 و 44.

7.    مریم، 15.

8.    مریم، 33.

 

 

بر گرفته از کتاب: نشانی بهشت

نویسنده کتاب: حسین علوی مهر

تهیه و تدوین کتاب: اداره تولیدات فرهنگی آستان قدس رضوی

ناشر: انتشارات قدس رضوی